Klimaatverandering

Analyse 

Om de effecten van de klimaatverandering in kaart te brengen, bepaalden de experten:

• De impact en waarschijnlijkheid van alle risico’s voor de periode 2023 – 2026.
• De waarschijnlijkheid van alle risico’s voor de periode 2050 – 2053, als gevolg van de klimaatverandering. 

Voor deze analyse vertrokken ze vanuit een gemeenschappelijk klimaatscenario. Dit scenario gaat uit een wereld die overvloedig gebruik maakt van fossiele brandstoffen en waarbij mensen een levensstijl hebben die veel energie en grondstoffen verbruikt. Dit zal leiden tot een nieuw klimaat met meer warm weer, zoals voorgesteld op de grafiek.  

Resultaten

De resultaten van deze analyse per risico zijn niet publiek beschikbaar. Je vindt hier wel per risicocategorie enkele grote trends. 

Cyberrisico’s

Experten verwachten enkel een toename van twee cyberrisico’s, onder invloed van de klimaatverandering: cyberaanvallen tegen overheidsinstellingen en cyberaanvallen tegen vitale infrastructuren. Klimaatverandering verhoogt namelijk de kans op internationale gewapende conflicten (waar België indirect bij betrokken is), wat kan leiden tot een meer cyberaanvallen tegen instellingen.

Economische en technologische risico’s

De impact van de klimaatverandering op economische en technologische risico’s is vrij klein. Toch kunnen zij indirecte gevolgen ondervinden van natuurlijke risico’s, bijvoorbeeld:

• Lokale overstromingen kunnen leiden tot het vrijkomen van chemische stoffen (bijvoorbeeld stookolie of chemische producten) in bedrijven of huizen. 
• Overstromingen of erosie kunnen leiden tot bruggen die instorten (falen van een brug). 

Dijken blijken ook kwetsbaar te zijn voor klimaatveranderingen. Hun essentiële functie vereist regelmatige en specifieke monitoring, zoals nu al het geval is.

Gezondheidsrisico’s

Gezondheidsrisico’s zijn nauw verbonden aan onze ecosystemen en ons milieu, ongeacht medische evoluties. Dit blijkt ook uit de analyse van de effecten van de klimaatverandering. Bijvoorbeeld:

• Een toename van invasieve soorten onder invloed van de klimaatverandering verhoogt de kans van gezondheidsrisico’s voor mensen (besmettelijke ziekten), dieren (ziekte onder dieren) en planten (ziekten en plagen bij landbouwgewassen).
• Deze risico’s voor dieren en planten kunnen op hun beurt het risico op vervuiling van voedsel of diervoeder verhogen. 
• De risico's op vervuiling - van bodem, lucht of water - nemen ook toe door de effecten van klimaatverandering, als het aantal natuurrampen toeneemt (hittegolven, overstromingen, erosie). 

Man-made risico’s

Voor meeste man-made risico’s zijn er geen directe effecten van de klimaatverandering. Er is echter één grote uitzondering. De waarschijnlijkheid van internationale gewapende conflicten neemt in 2050 aanzienlijk toe, voornamelijk voor conflicten buiten de grenzen van de NAVO. Zonder maatregelen zullen de gevolgen van klimaatverandering groot zijn in het Zuiden. Internationale gewapende conflicten zijn dan bijna onvermijdelijk, bijvoorbeeld door de opkomst van extremisme, concurrentie om water en/of vruchtbaar land of massale illegale migratiestromen.

De invloed van klimaatverandering op internationale gewapende conflicten heeft ook indirect effect op de waarschijnlijk in 2050 van 3 andere risico’s: aanvallen tegen vitale infrastructuur, de instroom van mensen die internationale bescherming verzoeken en mensenhandel en -smokkel.  

Natuurlijke risico’s

Door klimaatverandering is de gemiddelde temperatuur op aarde sinds de pre-industriële periode al met 1,45°C gestegen, en in België zelfs met ongeveer 2,8°C.

In België zien we nu al langere droge periodes in de lente, en dit wordt ook voor de zomer verwacht. Hittegolven zullen in duur en intensiteit toenemen, en zullen ook buiten de zomer voorkomen. Naarmate we 2100 naderen, verwachten experts dat het aantal koudegolven en extreme lage temperaturen verder zal afnemen. Voor sneeuw, hagel en ijzel geven de huidige klimaatmodellen voor België en 2050 nog geen duidelijke trend aan.

In de winter zal de frequentie van intense regenval toenemen, terwijl onweersbuien in de zomer minder vaak voorkomen maar wel heviger zullen zijn.

Deze afwisseling van droge en natte extremen zal tegen 2050:

• Het risico op pluviale, fluviale en kustoverstromingen verhogen. Extreme neerslag verhoogt de druk op dijken, wat kan leiden tot falen en wat op zijn beurt bijdraagt aan een verhoogde overstromingskans.
• Rivieroevers gevoeliger maken voor erosie.
• Verzakkingen en opheffingen van bodems doen toenemen door de veranderde bodemstructuur. Kleigronden zwellen onder natte omstandigheden en krimpen tijdens droogtes; karst lost sneller op in water, wat een destabilisatie van ondergrondse holtes veroorzaakt.
• Aardverschuivingen en puinstromen doen toenemen door de verminderde stabiliteit van hellingen, als gevolg van vaker voorkomende oververzadigde bodems.

Voor West-Europa voorspellen huidige klimaatsimulaties:

• een toename van de wind in de winter.
• een verdere stijging van de zeespiegel, wat de kust en kustlijn extra zal blootstellen aan veranderingen en erosie, bovenop de toename van stormen.
• een verergering van de aanwezigheid en verspreiding van sommige invasieve soorten.

Fenomenen zoals bliksem en tornado’s worden waarschijnlijk beïnvloed door klimaatverandering, maar de huidige observaties en projecties zijn nog onvoldoende robuust om betrouwbare uitspraken te kunnen doen voor 2050.

Als droogte en hitte toenemen door klimaatverandering creëert dit gunstige omstandigheden voor natuurbranden. Maar deze risico’s leiden op zichzelf niet tot het ontstaan van natuurbranden. Daarom is er geen duidelijke trend voor 2050 vastgesteld.

Enkele natuurlijke risico’s zijn niet gevoelig voor klimaatverandering: aardbevingen, meteorietinslagen, tsunami's, zonnestormen en vulkaanuitbarstingen in buurlanden. De waarschijnlijkheid van deze risico’s blijft dan ook voor 2050 onveranderd.

Maatschappelijke risico’s

Maatschappelijke risico’s ondervinden weinig directe gevolgen van klimaatverandering. Er kunnen echter wel indirecte gevolgen zijn: meer extreem weer kan onze energiebevoorrading, transport, communicatie, … treffen. Bijvoorbeeld een storm kan ons dwingen om windturbines stil te leggen, overstromingen kunnen wegen of sporen verwoesten en invasieve soorten kunnen een effect hebben op onze voedselbevoorrading.